بيان مرام تضعيف نموده است و سپس نحوهء حمل مثل عقلي را بر افراد توجيه نموده و در اشراق ثاني باقوال وارده در مثل و تأويل مثل نوري پرداخته و آن أقوال را تضعيف نموده و از ظواهر و نصوص قائلان به مثل ، وجه تأويل كلام آنها را باطل نموده است . در « اشراق ثالث » براهين متعددى بوجود مثل اقامه نموده است و نيز دو برهان بر وجود مثل اقامه كرده است كه در أسفار و برخى ديگر از تأليفات أو ديده نميشود يكى از جهت حركت و ديگر از جهت ادراك . و نحن قد حقّقنا مرامه في اثبات وجود الصور المفارقة . در « اشراق رابع » اشكالاتى را كه شيخ و اتباع و اتراب أو بقائلان به مثل نموده‌اند دفع كرده است و اشتراك نوعى مثل با أنواع مادية را برهاني نموده است . در « اشراق خامس » استدلال شيخ مقتول را بر وجود مثل نقل كرده است و بعد از مناقشه باستدلال أو براهين أو را تتميم نموده و بنقل كلمات أرسطو در « اثولوجيا » پرداخته است . و در « اشراق سابع » شكوك متعددى را كه متأخران بقول به مثل نوريه نموده‌اند رد كرده است . ولى در اين كتاب و أسفار دليل بر امكان وجود مثل نوري و وقوع صور نوريّهء افلاطونيه اقامه ننموده است ولى در حواشي بر حكمت الأشراق شيخ مقتول و شرح علامهء شيرازى در امكان أصل چنين وجودي سخن گفته است ما در تعاليق خود بر أسفار و اين كتاب و شرح حال و آراء فلسفي ملا صدرا آن را مفصل بيان نموده‌ايم . * * *